Hayat, kimi zaman planladığımız gibi ilerler; kimi zaman ise hiç beklemediğimiz olaylarla bizi sınar. İş hayatındaki yoğunluk, aile içi sorunlar, ekonomik sıkıntılar, sağlık problemleri, ilişkilerde yaşanan hayal kırıklıkları ya da günlük yaşamın küçük gibi görünen stres kaynakları… Tüm bunlar karşısında bazı insanlar daha hızlı toparlanabilirken, bazıları yaşadıkları zorlukların etkisini uzun süre taşır. Peki bu farkın nedeni nedir?
Bu sorunun cevabı çoğu zaman psikolojik dayanıklılık kavramında saklıdır.
Psikolojik dayanıklılık, kişinin yaşamında karşılaştığı güçlükler karşısında esnek bir tutum geliştirebilme, değişen koşullara uyum sağlayabilme ve yaşadığı olumsuz deneyimlerden sonra yeniden denge kurabilme becerisidir. Dayanıklılık denildiğinde akla çoğu zaman “hiç üzülmemek”, “asla yıkılmamak” ya da “her şeye rağmen güçlü görünmek” gelir. Oysa psikolojik dayanıklılık, duyguları yok saymak ya da hiçbir şey olmamış gibi hayatına devam etmek değildir.
Asıl dayanıklılık; acıyı, kaygıyı, hayal kırıklığını ve stresi inkâr etmeden kabul edebilmek, yaşananları kendi iç dünyasında anlamlandırabilmek ve ardından yeniden yoluna devam edebilmektir. Çünkü güçlü olmak, düşmemek değil; düştükten sonra ayağa kalkabilmektir.
Psikolojik dayanıklılığa yalnızca kaza, kayıp, ayrılık veya ekonomik kriz gibi büyük yaşam olaylarında ihtiyaç duymayız. Günlük hayatta karşılaştığımız stresler, iş yükü, sınav kaygısı, aile içi anlaşmazlıklar, sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlar ve belirsizlikler karşısında da bu beceriye ihtiyaç duyarız. Hatta çoğu zaman insanı yoran şey, büyük krizlerden çok, biriken küçük streslerdir.
Araştırmalar, psikolojik dayanıklılığı yüksek bireylerin stresle daha sağlıklı başa çıktığını, problem çözme becerilerinin daha güçlü olduğunu ve yaşam doyumlarının daha yüksek seyrettiğini göstermektedir. Ancak unutulmamalıdır ki psikolojik dayanıklılık doğuştan gelen değişmez bir özellik değildir. Tıpkı bir kas gibi zamanla geliştirilebilir ve güçlendirilebilir.
Kendinize şu soruları sormayı deneyin: Zor bir olay yaşadığımda ne kadar sürede toparlanabiliyorum? Karşılaştığım sorunları çözmeye mi odaklanıyorum, yoksa umutsuzluğa mı kapılıyorum? Destek almaktan çekiniyor muyum? Değişen koşullara uyum sağlayabiliyor muyum?
Bu sorulara vereceğiniz cevaplar, psikolojik dayanıklılığınız hakkında önemli ipuçları verecektir. Çünkü hayatın zorluklarını tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Ancak o zorluklarla nasıl baş edeceğimizi öğrenmek mümkündür. Unutmayalım ki dayanıklılık, fırtınanın hiç çıkmaması değil; fırtına çıktığında yönümüzü kaybetmeden yol alabilmektir.
